Τουρκία: Το αποτέλεσμα του Δημοψηφίσματος Πύρρειος νίκη για τον Ερντογάν

Την Κυριακή 16 Απριλίου πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία ίσως το πιο αμφιλεγόμενο και αμφισβητήσιμο  δημοψήφισμα στη ιστορία της. Το δημοψήφισμα αφορούσε συνταγματικές μεταρρυθμίσεις που θα δώσουν στον Πρόεδρο Ερντογάν δικτατορικές εξουσίες, συμπεριλαμβανομένου και της εξουσίας να διαλύσει την βουλή. Επίσημα, το ΝΑΙ κέρδισε οριακά με μόλις 51.4%.

Στην Κύπρο κέρδισε το ΟΧΙ με 54.82%, ενώ το ΝΑΙ πήρε 45.18%.

Επιμέλεια άρθρων, του σ. Δημήτρη Χατζηκώστα από το Ξεκινημα, ελληνικό τμήμα της CWI και του σ. Μουράτ Καριν από την Σοσιαλιστική Εναλλακτική του τμήματος της CWI στην Τουρκία. 

Φωτογραφία από τις πορείες μετά το δημοψηφισμα. Η πικέτα γράφει: «ΟΧΙ – εμείς θα νικήσουμε» και «το ΟΧΙ δεν τελείωσε – θα ξανα ξεκινήσουμε»

Οι συνταγματικές μεταρρυθμίσεις: Προς μια αυταρχική Προεδρική «Δημοκρατία»

Με τη συνταγματική μεταρρύθμιση την οποία έθεσε στο δημοψήφισμα, ο Ερντογάν επιχειρεί να αυξήσει τις υπερεξουσίες του, επιβάλλοντας ένα μονοπρόσωπο αυταρχικό καθεστώς. Συγκεκριμένα, οι συνταγματικές μεταρρυθμίσεις περιλαμβάνουν:

Την κατάργηση του αξιώματος του πρωθυπουργού και τo πέρασμα όλων των εξουσιών του στον Πρόεδρο

Την υποβάθμιση της Εθνοσυνέλευσης (Βουλής), αφού δίνεται η δυνατότητα στον Πρόεδρο να κυβερνά με Προεδρικά Διατάγματα

Τη δυνατότητα επιλογής και απόλυσης από τον ίδιο τον Πρόεδρο των ανώτατων δικαστικών

Τη δυνατότητα στον Ερντογάν να παραμείνει Πρόεδρος της χώρας ως το 2029, αφού βουλευτικές και Προεδρικές εκλογές θα διεξάγονται κάθε 5 χρόνια και ο Πρόεδρος θα μπορεί να παραμείνει στο αξίωμά του για δύο θητείες, αρχής γενομένης από το 2019.

Όπως είναι φανερό, ο Ερντογάν με αυτά τα μέτρα επιχειρεί να «συνταγματοποιήσει» το καθεστώς έκτακτης ανάγκης που έχει επιβάλλει στη χώρα μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του περασμένου καλοκαιριού και έρχεται να επιβεβαιώσει ότι η νεοφιλελεύθερη οικονομική πολιτική πάει χέρι – χέρι με τον αυταρχισμό και την υποβάθμιση των όποιων θεσμών της ήδη κουτσουρεμένης αστικής δημοκρατίας. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι βασικό σύμμαχο στο στρατόπεδο του «ΝΑΙ» στο δημοψήφισμα, είχε το ακροδεξιό κόμμα MHP – πολιτική έκφραση τω Γκρίζων Λύκων. )

Μέσω του δημοψηφίσματος ο Ερντογάν αναζητούσε δικτατορικές εξουσίες επειδή η δυνατότητα του να κρατήσει την εξουσία με έναν δημοκρατικό τρόπο εξαντλούνταν. Αλλά το δημοψήφισμα πραγματοποιήθηκε κάτω από πολύ αντιδημοκρατικό τρόπο. Μετά από ένα αποτυχημένο στρατιωτικό πραξικόπημα τον Ιούλη του 2016, εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι, συμπεριλαμβανομένου και υψηλόβαθμοί στρατιώτες, δικαστές, εισαγγελείς, αστυνομικοί και ακαδημαϊκοί, απολύθηκαν από τα πόστα τους, και πολλοί δημοσιογράφοι, πολιτικοί ακτιβιστές, συνδικαλιστές και ακόμη και βουλευτές βρίσκονται στη φυλακή.

Η κρατική καταστολή και ο εκφοβισμός, σηματοδότησε την πορεία προς το δημοψήφισμα. Η εκστρατεία για το δημοψήφισμα έγινε κάτω από το κράτος εκτάκτου ανάγκης και ο Ερντογάν και οι υποτακτικοί του κάναν το καλύτερο που μπορούσαν για να καταπιέσουν την εκστρατεία του ΟΧΙ. Όσοι κάναν εκστρατεία για το ΟΧΙ δέχονταν επιθέσεις ή τους συλλάμβανε η αστυνομία. Ο Ερντογάν και οι σύμμαχοί του υστερικά καταδίκαζαν το στρατόπεδο του ΟΧΙ ως «προδότες», «διχοτομηστές» και «τρομοκράτες». Οι ακτιβιστές που προσπαθούσαν να κάνουν εκστρατεία στο δρόμο για το ΟΧΙ συχνά συλλαμβάνονταν και κρατούνταν στα κρατητήρια. Η εκστρατεία του ΟΧΙ σε γενικές γραμμές αγνοούνταν από τα ΜΜΕ.

Διχασμένη κοινωνία και εκτεταμένη νοθεία

Τα βίντεο με περιστατικά νοθείας που έκαναν τον γύρο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και τα εκατοντάδες χιλιάδες ασφράγιστα ψηφοδέλτια που αναγνώρισε η ανώτατη εκλογική επιτροπή ήταν μόνο η κορυφή του παγόβουνου των αντιδημοκρατικών πρακτικών που χρησιμοποίησε το καθεστώς.

Παρόλη την ατμόσφαιρα της ντεφάκτο δικτατορίας, η μισή χώρα ψήφισε ενάντια στις επιθυμίες του Ερντογάν. Αυτή είναι μια καθαρή έκφραση του θυμού που υπάρχει ενάντια στο καθεστώς και στον ίδιο, συμπεριλαμβανομένου και από μερικούς παραδοσιακά συντηρητικούς ψηφοφόρους του AKP ακόμη και του ακροδεξιού MHP. Το συγκεντρωτικό ποσοστό των κομμάτων του στρατοπέδου του ΝΑΙ, του AKP και του ακροδεξιού MHP είναι περίπου 60% στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές. Το σύνολο των ψήφων που πήρε το ΝΑΙ ήταν 51% παρόλο που είναι και νοθευμένο!

Το «ΟΧΙ» υπερίσχυσε στις τρεις μεγάλες πόλεις (Άγκυρα, Κωνσταντινούπολη, Σμύρνη), στα παράλια και στις Κουρδικές επαρχίες, ενώ το «ΝΑΙ» υπερίσχυσε κυρίως στην ενδοχώρα και τις επαρχίες της Ανατολής. Όσοι επιχειρούν να εξηγήσουν αυτά τα αποτελέσματα με βάση το δίπολο «κοσμικά παράλια – θρησκόληπτη ισλαμική ενδοχώρα», βλέπουν μόνο τη μία όψη του νομίσματος. Στα 15 χρόνια διακυβέρνησης Ερντογάν, η οικονομία αναπτύχθηκε με υψηλούς ρυθμούς. Στηριγμένος στη φθηνή εργασία, έφερε ξένες επενδύσεις και ενίσχυσε πολλές μεσαίες επιχειρήσεις φτιάχνοντας μια νέα ελίτ. Η φτώχεια και η οικονομική ανισότητα παρέμειναν σε πολύ υψηλά επίπεδα, όμως ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της ενδοχώρας ξέφυγε από την απόλυτη εξαθλίωση, ενώ δημιουργήθηκε και μια νέα μεσαία τάξη ισλαμιστών επιχειρηματιών. Βέβαια, τα τελευταία χρόνια η οικονομία έχει μπει ξανά σε φάση επιβράδυνσης και στασιμότητας και αυτό έχει στριμώξει το καθεστώς και έχει αυξήσει την κοινωνική δυσαρέσκεια.

Η κατάσταση ανάμεσα στους Kούρδους ψηφοφόρους ήταν ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Στην αρχή της εκλογικής εκστρατείας, οι βουλευτές του φιλοκουρδικού αριστερού HDP καθώς και οι συμπρόεδροι του, ήταν στην φυλακή. Πολλά μέλη του HDP του βόρειου Κουρδιστάν επίσης ήταν στη φυλακή, πολλοί δήμαρχοι του HDP είχαν απομακρυνθεί από τις θέσεις τους με κατηγορίες για τρομοκρατία. Ο Eρντογάν ήξερε πολύ καλά ότι τα εθνικιστικά κόμματα – η αντιπολίτευση του CHP (Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, όμως Κεμαλικό και Εθνικιστικό προς τους Κούρδους) καθώς και το MHP (Ακροδεξιό κόμμα των γκρίζων λύκων) δεν είχαν καμία βάση στο βόρειο Κουρδισταν και ότι το AKP ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα εκλογικά εκεί μετά το HDP. Έτσι το HDP ήταν το μόνο που μπορούσε να οργανώσει αποτελεσματικά μια εκστρατεία για το ΟΧΙ ανάμεσα στους κούρδους ψηφοφόρους και να προκαλέσει το κυρίαρχο κόμμα. Για αυτό και ο Ερντογάν στόχευε στο να παραλύσει το κόμμα αυτό από την αρχή της εκστρατείας του δημοψηφίσματος.

Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος το επιβεβαιώνει αυτό, καθώς σημειώθηκε μια άνοδο των ψήφων υπέρ του Ερντογάν στους Κούρδους ψηφοφόρους σε σχέση με τις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές. Στο Ντιάρμπακιρ, την μεγαλύτερη κουρδική πόλη στην Τουρκία, το σύνολο των ψήφων μαζί των MHP και AKP στις προηγούμενες βουλευτικές και ο αριθμός των ψήφων του ΝΑΙ στο δημοψήφισμα ήταν 22% και 32% αντίστοιχα. Στη Βαν, αυτές οι αναλογίες ήταν 30% και 43% και στην Χακαρι 14% και 32%. Κάτω από την κρατική καταστολή, την αναγκαστική εξορία δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων ως αποτέλεσμα της κατάστασης πολέμου και πολιορκίας που πολλές κουρδικές πόλεις υπέφεραν και η απουσία του HDP σαν μια εκλογική οργανωτική δύναμη, ένα ποσοστό των κούρδων ψηφοφόρων στράφηκε προς τον Ερντογάν. Αυτό δεν αποτελεί καθόλου μέτρο έκφρασης μιας πραγματικής κοινωνικής δυναμικής του AKP ή του ψήφου του ΝΑΙ στην περιοχή.

Ποια πολιτική εναλλακτική;

Από την στιγμή της ανακοίνωσης τους αποτελέσματος του δημοψηφίσματος και μετά άρχισαν ήδη οι αντιδράσεις στο δρόμο. Στις μεγάλες πόλεις, Κωνσταντινούπολη, Άγκυρα και Σμύρνη, αλλά και μέσα σε πανεπιστήμια ακόμη και στη βόρεια Κύπρο, πραγματοποιήθηκαν αυθόρμητες διαδηλώσεις, οι οποίες ήταν ένα ενθαρρυντικό σήμα ότι ένα κομμάτι της κοινωνίας δεν θα ανεχθεί την εδραίωση της δικτατορίας χωρίς να δώσει τη μάχη.

Αυτές οι σπόροι αντίστασης χρειάζεται να γίνουν ένα μαζικό κίνημα αντίστασης στην προσπάθεια του καθεστώτος να εφαρμόσει τις νέες συνταγματικές αλλαγές. Αυτή η αντίσταση χρειάζεται να οργανωθεί αμέσως και να φτάσει και σε αυτούς που ψήφισαν ΝΑΙ, ανάμεσα στους φτωχούς, στους νέους και στους εργαζόμενους. Χρειάζεται να εξηγηθεί σε αυτούς ότι αυτές οι αλλαγές δεν θα καλυτερεύσουν σε καμία περίπτωση την ζωή τους, ούτε θα διασφαλίσουν αυτά τα ψίχουλα που δόθηκαν την προηγούμενη περίοδο λόγω της οικονομικής ανάπτυξης.

Αντίθετα, η οικονομική κατάσταση χειροτερεύει πολύ γρήγορα και η ενίσχυση των αυταρχικών μέτρων στοχεύουν στο να βοηθήσουν το καθεστώς να καταπνίξει όποια δυσκαρέσκεια και όποιο πιθανό ξέσπασμα της ταξικής οργής.

Το πρόβλημα είναι για άλλη μια φορά η πολιτική εναλλακτική απέναντι στον Ερντογάν και το κόμμα του. Επικεφαλής της αντιπολίτευσης είναι το κεμαλικό CHP, ένα κόμμα που συμμετέχει ως παρατηρητής στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα και επιχειρεί να εκφράσει την κοσμική, κεμαλική παράδοση της χώρας. Σήμερα εμφανίζεται ως ένα δημοκρατικό κόμμα που υπερασπίζεται τα δικαιώματα και έχει τα μάτια στραμμένα προς την Ευρώπη. Μπορεί να έχει ιδιαίτερη απήχηση σε κομμάτια της νεολαίας και μορφωμένων εργαζομένων των αστικών κέντρων, στην πραγματικότητα όμως εκφράζει τα συμφέροντα της παλιάς κεμαλικής ελίτ, η οποία δεν είναι ούτε λιγότερο ελίτ ούτε λιγότερο διεφθαρμένη από την αντίστοιχη νέα που έχει δημιουργηθεί τα χρόνια του Ερντογάν. Μέχρι το 2002 άλλωστε, κεμαλικά κόμματα κυβερνούσαν την Τουρκία σε διάφορους συνδυασμούς, καταπιέζοντας τις μειονότητες (πχ Κούρδους) και οδηγώντας την οικονομία στην αγκαλιά του ΔΝΤ.

Είναι επομένως επιτακτική η ανάγκη να χτιστεί μια πραγματική πολιτική εναλλακτική. Ένα νέο κόμμα, που θα θέσει την ταξική βάση των προβλημάτων πέρα από το δίπολο «κοσμικοί – ισλαμιστές» και θα συνδέσει τα δημοκρατικά αιτήματα για τα δικαιώματα των κούρδων, και των άλλων μειονοτήτων, και την δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη, με αιτήματα για την οικονομία, για ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, για κοινωνική πρόνοια για εργατική ενότητα και τον σοσιαλισμό από την πλευρά των εργαζομένων και των φτωχών αγροτών.

Η δημιουργία και η εκλογική επιτυχία του HDP παρ’ όλη την καταστολή και τις διώξεις των στελεχών του, είναι ένα σημαντικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Μένει να κριθεί, αν η ηγεσία του θα μπορέσει  να προσφέρει μια πραγματική εναλλακτική ή αν θα επαναλάβει τα λάθη της Τουρκικής Aριστεράς των προηγούμενων δεκαετιών.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: