Η κληρονομιά του Νέλσον Μαντέλα και η επόμενη μέρα για τη Ν.Αφρική

Των Weizmann Hamilton και Thamsanqa Dumezweni (Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κίνημα- DSM, Νοτιοαφρικάνικο τμήμα της CWI) Eπιμέλεια: Ελένη Ιωάννου                                                                                                                                                                                                                                   

Ο Νέλσον Μαντέλα, ιστορικός ηγέτης του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσσου, ANC και πρώτος μαύρος πρόεδρος της Ν. Αφρικής, πέθανε στις 5/12/2013. Είναι διεθνώς αναγνωρισμένος ο ρόλος που έπαιξε στην ανατροπή ενός εκ των πλέον μισητών καθεστώτων εκμετάλλευσης και καταπίεσης στην ιστορία του πλανήτη, του Απάρτχαιντ. Ένας από τους βασικούς λόγους που ηρωοποιήθηκε στα μάτια εκατομμυρίων εργαζομένων και νεολαίων σε όλο τον πλανήτη ήταν η αυτοθυσία που έδειξε στην μάχη για την εθνική απελευθέρωση της μαύρης πλειοψηφίας στη Ν. Αφρική.

mandela

 Ο Μαντέλα μεταμορφώνει το ANC…                                                                                                                                    

 Η σημερινή ηγεσία του ANC περιγράφει την ανατροπή του Απαρτχάιντ ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα της πάλης του απελευθερωτικού κινήματος. Ωστόσο, ήταν το ANC του Μαντέλα, που κατάφερε να αποκτήσει μαζική στήριξη γύρω από το ζήτημα της άρσης του Απάρτχαιντ στο δεύτερο μισό του αιώνα.

Ο Μαντέλα εμπνεύστηκε από τους αντι-αποικιακούς αγώνες μετά το τέλος του Β’ ΠΠ, και μαζί με τον Γουόλτερ Σισούλου και τον Όλιβερ Τάμπο, «ταρακούνησαν» την ηγεσία του ANC, της οποίας η δράση περιοριζόταν σε ικεσίες προς την βασίλισσα της Αγγλίας να ελευθερώσει τους μαύρους από τα δεσμά τους, με όρκους αιώνιας πίστης προς την ίδια και την Βρετανική Αυτοκρατορία.

Ο Μαντέλα και οι σύντροφοι του, έχοντας πάρει τον έλεγχο της Νεολαίας του ANC και υιοθετώντας το ’49 το «Πρόγραμμα Δράσης», μετέτρεψαν για πρώτη φορά το ANC από μια οργάνωση που οι μέθοδοι πάλης της περιορίζονταν στις επιστολές, σε μια οργάνωση στηριγμένη στην δράση του μαζικού κινήματος.

…αλλά όχι τη νοτιοαφρικάνικη κοινωνία.

 Κάτω από την ηγεσία του Μαντέλα που υιοθετήθηκε το «Καταστατικό της Ελευθερίας», που αποτέλεσε για τις επόμενες δεκαετίες το βασικό πρόγραμμα του ANC. Το ότι περιελάμβανε ριζοσπαστικά αιτήματα όπως εθνικοποιήσεις στρατηγικών τομέων της οικονομίας, ήταν αντανάκλαση της τεράστιας επιρροής της εργατικής τάξης στο ANC. Για δεκαετίες οι μαύροι εργαζόμενοι έδιναν κοινό αγώνα με την μαύρη μεσαία τάξη ενάντια στην κοινή καταπίεση ενός βαθιά ρατσιστικού καθεστώτος. Όμως όταν μετά την πτώση του Απαρτχάιντ ήρθε η ώρα της εφαρμογής της κυβερνητικής πολιτικής του ANC, όλες του οι ριζοσπαστικές θέσεις έμειναν στα χαρτιά.

Μετά τις πρώτες ελεύθερες εκλογές του ’94 και την ιστορική νίκη του ANC, υπήρχε πλατιά η αίσθηση στις μάζες ότι ανοίγει μια νέα περίοδος, με καλύτερες συνθήκες ζωής για όλους. Ήταν κάτω από την ηγεσία του Μαντέλα που ψηφίστηκε το «πιο προοδευτικό σύνταγμα στον πλανήτη», σύμφωνα με το οποίο θα γεννιόταν ένα νέο «έθνος-ουράνιο τόξο» στο οποίο θα εξαφανίζοταν η φυλετική καταπίεση, η φτώχεια, ο αναλφαβητισμός και οι επιδημίες που μάστιζαν τον πληθυσμό μια για πάντα. Θα υπήρχε ισότητα ευκαιριών για όλους σε ένα έθνος «ενωμένο στην πολυμορφία του».

Δυστυχώς, 20 χρόνια μετά την πτώση του Απάρτχαιντ και την άνοδο του ΑNC στην εξουσία, πολύ λίγα πράγματα έχουν αλλάξει για την πλειοψηφία της κοινωνίας. Η Ν. Αφρική είναι η χώρα με τις μεγαλύτερες ανισότητες στον πλανήτη. Έχει 8 εκατομμύρια ανέργους, 12 εκατομμύρια υποσιτισμένους και πολλά εκατομμύρια εκτός παιδείας και συστήματος υγείας.

Η κυβερνώσα κλίκα του ANC παρουσιάζει τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτήν που αντικατέστησε: διαφθορά, ανικανότητα και ακόρεστη δίψα για πλούτο και εξουσία. Ακόμη χειρότερα, ενώ καταδικάζει τις πολιτικές του Απαρτχάιντ σαν έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, δημιουργεί νέους νόμους καταστολής προκειμένου να πνίξει κάθε φωνή διαμαρτυρίας και να διατηρήσει την εξουσία.

Αντί για την εκπλήρωση των ονείρων για ισότητα και ευημερία, η δημοκρατία λειτούργησε υπέρ των συμφερόντων μιας μικρής μειοψηφίας μέσα στον μαύρο πληθυσμό. Και ενώ η υπόσχεση του Μαντέλα ήταν για την δημιουργία ενός «έθνους-ουράνιου τόξου», στην πραγματικότητα η Ν. Αφρική μοιάζει σήμερα, όπως παραδέχτηκε ο γενικός γραμματέας του ΑNC Γκουέντε Μαντάσε, με «ιρλανδικό καφέ» – μαύρη στην βάση, με ένα λεπτό λευκό στρώμα στην κορυφή, πασπαλισμένο με σοκολάτα.

«Παρέκκλιση» ή αναπόφευκτη συνέπεια;

Μια κοινή πεποίθηση μέσα στη νοτιοαφρικάνικη κοινωνία είναι ότι η συμπεριφορά των διαδόχων του Μαντέλα και της οικογένειας του, αποτελεί απομάκρυνση από τις αρχές του, και βεβήλωση της κληρονομίας του. Οι αστοί σχολιαστές θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε ότι η Ν. Αφρική θα ήταν η ιδανική χώρα, αν οι συνεχιστές του Μαντέλα βάδιζαν στα χνάρια του. Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι ακριβώς αυτό έκαναν, τουλάχιστον  γύρω απ’ όλα τα καίρια πολιτικά ζητήματα στη διακυβέρνησή τους.

Ήταν ο ίδιος ο Μαντέλα, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εγκατάλειψη του «Καταστατικού της Ελευθερίας» και όλων των υπόλοιπων ριζοσπαστικών στοιχείων που θεωρούνταν ως τότε «ιερά» για το ANC. Η αποφασιστική καμπή ήταν η υιοθέτηση του προγράμματος «Ανάπτυξης, Εργασίας και Αναδιανομής» (γνωστού ως Gear) το ’96, που έφερε σε ανοιχτή σύγκρουση κυβέρνηση και εργαζόμενους. Ο Θάμπο Μπέκι, (διαδέχτηκε τον Μαντέλα, από το ’99 ως το ’08) που περήφανα δήλωνε Θατσερικός, έχει ταυτιστεί στα μάτια των εργαζομένων με το Gear, αν και αρχικά υιοθετήθηκε επί Μαντέλα με τις ευλογίες και της υπόλοιπης ηγεσίας του ΑΝC, συμπεριλαμβανομένου του  Κομμουνιστικού Κόμματος (ΚΚ) Ν.Αφρικής.

Μέσα στα 4 χρόνια από την αποφυλάκιση του το ’90, ως την ανάδειξη του σε πρόεδρο της χώρας το ’94, ο Μαντέλα εγκατέλειψε τις αρχές του «Καταστατικού», και δήλωσε δημόσια, πριν καν αναλάβει καθήκοντα, πως οι ιδιωτικοποιήσεις ήταν πλέον βασική πολιτική επιλογή του ΑNC. Ο Μαντέλα οδήγησε το ΑNC στην εξουσία με την υπόσχεση της εξάλειψης της ανεργίας και ο Μαντέλα ήταν πάλι που δήλωνε μέσα στο κοινοβούλιο μετά την ψήφιση του Gear πως η κυβέρνηση του ΑNC «δεν είναι υπηρεσία ανεύρεσης εργασίας».

Αυτή η πολιτική στροφή 180 μοιρών ήταν, εκτός των άλλων, αποφασισμένη με τον πλέον αντιδημοκρατικό τρόπο. Ενώ η υιοθέτηση του «Καταστατικού» βασιζόταν σε μια απόλυτα δημοκρατική διαδικασία με χιλιάδες εργαζόμενους σε όλη την χώρα να συμμετέχουν στην συνδιαμόρφωση του, το Gear σχεδιάστηκε πίσω από τις πλάτες των μελών του ΑNC, και της πλειοψηφίας του υπουργικού του συμβουλίου. Εγκρίθηκε και άρχισε να εφαρμόζεται το ’96, ενώ παρουσιάστηκε στα μέλη του ΑNC στην συνδιάσκεψη του ’97 σαν τετελεσμένο, αφού πρώτα εγκρίθηκε από το μεγάλο κεφάλαιο.

 Οι μυστικές διαπραγματεύσεις

Σύμφωνα με τον Κάσριλς, ήδη από το ’93, η ηγεσία του είχε έρθει σε πλήρη συμφωνία με την άρχουσα τάξη. Σε μυστικές διαπραγματεύσεις στην Τράπεζα Ανάπτυξης της Ν. Αφρικής, παρόντες ήταν εκτός από την ηγεσία του ΑNC, οι μεγαλύτεροι καπιταλιστές από τους τομείς της ενέργειας και των εξορύξεων, καθώς και οι αντιπρόσωποι βρετανικών και αμερικάνικων πολυεθνικών που είχαν επενδύσεις στη χώρα. Ο Κάσριλς αποκαλύπτει: «Η εθνικοποίηση των ορυχείων και των άλλων βασικών τομέων της οικονομίας εγκαταλείφτηκε»«…Το ΑNC αναγνώρισε το τεράστιο δημόσιο χρέος που θα παραλάμβανε από το καθεστώς του Απαρτχάιντ… πήρε πίσω την πρόταση του για την εφαρμογή φόρου στον πλούτο προκειμένου να χρηματοδοτηθούν έργα ανάπτυξης, συμφώνησε πως οι ντόπιες και ξένες εταιρείες που είχαν στηρίξει το Απαρτχάιντ θα απαλλαγούν από οποιεσδήποτε οικονομικές αποζημιώσεις. Αποδέχτηκε την εφαρμογή εξαιρετικά αυστηρών δημοσιονομικών υποχρεώσεων που θα έδεναν τα χέρια κάθε μελλοντικής κυβέρνησης, όπως την κατάργηση κάθε μορφής δασμολογικής προστασίας, σύμφωνα με τις αρχές του “ελεύθερου εμπορίου”…».

Το ΑNC «αμόλυντο» από την «ασθένεια» του κομμουνισμού.

Σε πλήρη αντίθεση με τα όσα έλεγε η προπαγάνδα του καθεστώτος του Απαρτχάιντ, η ηγεσία του ΑNC, παρά  τη συμμετοχή σ’ αυτό του Κ.Κ. της Ν. Αφρικής, ποτέ δεν μολύνθηκε από την «ασθένεια» του κομμουνισμού. Αυτό άλλωστε, το είχε δηλώσει ανοιχτά και ο Μαντέλα, ήδη από το 1964 και την «Δίκη των Προδοτών»[1]: «…[το Καταστατικό Ελευθερίας] δεν είναι με κανένα τρόπο προσχέδιο για την δημιουργία σοσιαλιστικού κράτους. Καλεί για αναδιανομή, αλλά όχι εθνικοποίηση της γης. Προβλέπει την εθνικοποίηση των ορυχείων, των τραπεζών και των μονοπωλίων στην βιομηχανία, επειδή τα μεγάλα μονοπώλια ανήκουν μόνο στην λευκή φυλή και χωρίς μια τέτοια εθνικοποίηση η φυλετική κυριαρχία θα διαιωνίζεται παρά την κατάργηση των επίσημων φυλετικών διαχωρισμών…».

Η ηγεσία του ΑNC δεν υποστήριζε ποτέ τις εθνικοποιήσεις ως ένα βήμα προς την ανατροπή του καπιταλισμού, αλλά σαν ένα σχέδιο χρήσης της κρατικής εξουσίας για την επιτάχυνση της δημιουργίας μιας μαύρης αστικής τάξης –με μια έννοια το ίδιο πράγμα που έκανε το Απαρτχάιντ προκειμένου να φτιάξει μια ντόπια, λευκή, νοτιοαφρικάνικη αστική τάξη. Όπως εξηγούσε ο Μαντέλα κατά την διάρκεια της «Δίκης»: «…Η πολιτική του ΑNC όσον αφορά τις εθνικοποιήσεις, είναι αντίστοιχη με την παλιά πολιτική του Εθνικιστικού Κόμματος, το οποίο για πολλά χρόνια περιλάμβανε στο πρόγραμμα του την εθνικοποίηση των ορυχείων χρυσού που εκείνη την εποχή, ελέγχονταν από το ξένο κεφάλαιο…».

Προδιαγεγραμμένη πορεία

Το ΑNC δεν έφτασε εκεί που είναι σήμερα επειδή εκτροχιάστηκε από την ιστορική του πορεία, αλλά επειδή βάσει της ιστορίας του, τον κοινωνικό του χαρακτήρα και τον ιστορικό του σκοπό, εκεί κατευθυνόταν εξαρχής.

Άλλωστε ήδη από την εποχή της «Δίκης» είχε γίνει φανερή η διάθεση της ηγεσίας του ΑNC να προχωρήσει σε συμβιβασμούς. Ο ίδιος ο Μαντέλα ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τις μυστικές υπηρεσίες του Απαρτχάιντ και εκπροσώπους του κεφαλαίου πίσω από τις πλάτες της υπόλοιπης ηγεσίας του ΑNC από το ’85.

Η από κοινού απονομή του βραβείου Νόμπελ στο Μαντέλα και το Ντε Κλερκ (τελευταίου λευκού προέδρου της χώρας) έγινε για να δημιουργήσει τον μύθο πως η πτώση του Απαρτχάιντ ήταν αποτέλεσμα της συμβολής των δυο ηγετών. Αλλά όπως ακόμη και ο Μαντέλα ένιωσε υποχρεωμένος να επισημάνει, η χώρα δεν απελευθερώθηκε από τον ίδιο ή την ηγεσία του ΑNC, αλλά από τις ίδιες τις εργαζόμενες μάζες.

Αν ο ιμπεριαλισμός και η νοτιοαφρικανική άρχουσα τάξη ασκούσαν πιέσεις στο καθεστώς του Απαρτχάιντ να προχωρήσει σε διαπραγματεύσεις με το ΑNC, ήταν επειδή ακριβώς καταλάβαιναν πως το μαζικό κίνημα και πάνω απ’ όλα οι αυξανόμενες κινητοποιήσεις της εργατικής τάξης, αποτελούσαν μια θανάσιμη απειλή για το σύστημα τους. Αν το Απαρτχάιντ είχε ανατραπεί από μια μαζική εξέγερση, το ίδιο το μέλλον του καπιταλισμού θα ήταν αβέβαιο. Οι παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις με τον Μαντέλα είχαν πείσει τους πιο διορατικούς από τους εκπρόσωπους του κεφαλαίου ότι ο επικεφαλής του ΑNC ήταν ένας άνθρωπος με τον οποίο μπορούσαν να συνεργαστούν. Η ανατροπή του καπιταλισμού δεν ήταν ποτέ στα σχέδια του Μαντέλα.

Η επόμενη μέρα

Για την ηγεσία του ΑNC, ο θάνατος του Μαντέλα είναι μια καλή ευκαιρία για να αποσπάσουν την προσοχή της κοινής γνώμης από τα διαρκή σκάνδαλα διαφθοράς και κακοδιαχείρισης που έρχονται στην επιφάνεια και αφορούν στελέχη του κόμματος, υπουργούς, ακόμη και τον ίδιο τον πρόεδρο Ζούμα.

Με αφορμή τον θάνατο του, θα βρουν την ευκαιρία να μιλήσουν για «ενότητα», όμως για την μεγάλη πλειοψηφία των εργαζόμενων, όλα αυτά δεν είναι παρά κούφια λόγια. Στο επερχόμενο συνέδριο του Πανεθνικού Συνδικάτου Μεταλλωρύχων, που θα λάβει χώρα στις 13-16 Δεκεμβρίου, αναμένεται να εγκριθεί πρόταση μη στήριξης του ΑNC (παραδοσιακά το συνδικάτο στηρίζει το ΑNC) στις επόμενες εκλογές και μη χρηματοδότησης του από το ταμείο του συνδικάτου.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα 67% των μελών της εργατικής συνομοσπονδίας Cosatu, στηρίζει τη δημιουργία ενός νέου εργατικού κόμματος με πρωτοβουλία της Συνομοσπονδίας. Μια τέτοια απόφαση θα σήμαινε σχεδόν σίγουρα την διάσπαση της συνομοσπονδίας, αλλά κυρίως θα αποτελούσε σοβαρό πλήγμα στο ΑNC. Τα όποια πιθανά οφέλη για την ηγεσία του ΑNC, θα είναι σε κάθε περίπτωση προσωρινά. 20 χρόνια μετά την πτώση του Απαρτχάιντ, η πλειοψηφία των εργαζομένων έχει κατανοήσει πως το κόμμα που θεωρούσε «δικό του», είναι στην πραγματικότητα αντίπαλος.

Το «Εργατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα»

Η δημιουργία, πριν 8 μήνες, του Εργατικού Σοσιαλιστικού Κόμματος (Workers’ and Socialist Party – WASP) μέσα από τη μεγάλη απεργιακή μάχη στα ορυχεία πλατίνας και χρυσού με πρωτοβουλία του νοτιοαφρικανικού τμήματος της CWI, είναι γεγονός ιστορικής σημασίας. Έχοντας ήδη τη στήριξη, των απεργιακών επιτροπών των μεταλλωρύχων, του Εθνικού Κινήματος Μεταφορών, συνδικάτου με 50.000 μέλη, διάσπαση του ελεγχόμενου από την Cosatu Συνδικάτου Μεταφορών και πραγματοποιώντας ιδρυτικές συνελεύσεις σε μια σειρά πόλεις, το WASP έχει βάλει τις πρώτες βάσεις για το χτίσιμο ενός νέου, μαζικού κόμματος των εργαζομένων.

Οι αστοί αναλυτές δικαιολογημένα θρηνούν το θάνατο του Μαντέλα. Ακόμη και αν κάποιοι από αυτούς χύνουν κροκοδείλια δάκρυα, η ουσία είναι ότι έδωσε στο νοτιοαφρικάνικο καπιταλισμό παράταση ζωής. Σχεδόν 20 χρόνια μετά ο καπιταλισμός πρόσφερε μόνο φτώχεια, ανεργία και ανισότητα στους εργαζόμενους. Είναι μόνο με την ανατροπή του και το χτίσιμο μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας που θα λυθούν αυτά τα προβλήματα. Δεν μένει παρά οι εργαζόμενοι και η νεολαία να ακολουθήσουν ότι καλό έχει να τους προσφέρει το παράδειγμα του Μαντέλα – την ανιδιοτελή και αποφασιστική πάλη – αλλά να βγάλουν και τα διδάγματα του παρελθόντος για να θέσουν τις βάσεις για μια σοσιαλιστική Ν. Αφρική, απαλλαγμένη από την φρίκη του καπιταλιστικού συστήματος.«


[1] Η «Δίκη των Προδοτών» έλαβε χώρα το 1956. 156 στελέχη του ANC, συμπεριλαμβανομένου του Μαντέλα, δικάστηκαν για εσχάτη προδοσία. Η δίκη κράτησε μέχρι το 1961 και όλοι οι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: